TÜrkÇede Sesler Ve Siniflandirilmasi - SANALHAZiNEM Size Yeter

CÜmlenİn ÖĞelerİ | Sıfatlar

Konu Araçları

Görünüm Modları

07-01-2009, 20:42

SiLeNtScReAm

Send a message via Skype™ to SiLeNtScReAm

TÜrkÇede Sesler Ve Siniflandirilmasi

permalink

TÜrkÇede Sesler Ve Siniflandirilmasi

1 Kasım 1928’de kabul edilen resmî alfabede Türkiye Türkçesinin sesleri 29 harfle (a, b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, i, ı, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z) gösterilmektedir

Ancak Arapçadan, Farsçadan ve batı dillerinden Türkçeye girerek Türkçeleşen kelimelerdeki sesler de bu sayıya eklendiğinde Türkiye Türkçesinde kullanılan seslerin sayısı 40’a yaklaşmaktadır

Yukarıdaki transkripsiyon alfabesi, bu konuda bir fikir verecektir

Türkçede olmayan sesler çıkarıldığında bu sayının azalacağı muhakkaktır

Resmî alfabede, dilde kolaylık sağlama sebebiyle birbirine yakın seslerden tek harfle gösterilenleri kapı - kelebek; hayâĺ - halı; gezi - galip - kapağı - bebeğe; seni - senin elini gibi kelimelerin söylenişinde sezmek mümkündür

Örneklerde, koyu yazılan seslerin birbirinden farklı sesler olduğuna dikkat ediniz

Sesler, ses geçidinin açık veya kapalı olmasına göre ünlü (sesli, vokal) ve ünsüz (sessiz, konsonant) olmak üzere ikiye ayrılır:
ÜNLÜLER

Oluşumları sırasında herhangi bir takıntıya uğramayan, sedalarını sadece ses tellerinin titreşiminden alan seslerdir

a, e, ı, i o, ö, u, ü Türkçedeki ünlülerdir

Bu sesler, dört ölçüye göre sınıflandırılır:

1

Oluşum noktalarına göre: Ağzın gerisinde, dilin arka tarafında oluşan a, ı, o, u sesleri art (kalın) ünlülerdir

Dilin öne sürülmesiyle ağzın ön kısmında oluşan e, i, ö, ü sesleri de ön (ince) ünlülerdir

Dudakların durumuna göre: Oluşumunda dudakların yuvarlak şekil aldığı, büzülmeye uğradığı o, ö, u, ü sesleri yuvarlak ünlülerdir

Oluşumunda dudakların açık kaldığı a, e, ı, i sesleri düz ünlülerdir

Ağız boşluğunun durumuna göre: Oluşumu sırasında ağız boşluğunun geniş olduğu a, e, o, ö sesleri geniş; ağız boşluğunun dar olduğu ı, i, u, ü sesleri dar ünlülerdir

Sesin süreklilik derecesine göre: Söylenişi sürekli olan ünlüler uzun ünlülerdir

Söylenişi bir anda (kısa sürede) olan ünlüler kısa ünlülerdir

Türkiye Türkçesinde uzun ünlülere (ā, ê, î, ū, û) Arapça ve Farsçadan dilimize giren kelimelerde rastlanır

Yakut ve Türkmen Türkçelerinde görülen uzun ünlüler ise ana Türkçeden kalmadır

Türkiye Türkçesindeki ünlüler kısadır

Ünlüleri bir tabloda şöyle gösterebiliriz:

Düz
Yuvarlak

Geniş
Dar
Geniş
Dar

Art (kalın)
A
I
O
U

Ön (ince)
E
İ
Ö
Ü

Bu tabloya göre ünlülerin özelliklerini kolayca söyleyebiliriz:

a : Art, düz, geniştir

o : Art, yuvarlak, geniştir

ı : Art, düz, dardır

ö : Ön, yuvarlak, geniştir

e : Ön, düz, geniştir

u : Art, yuvarlak, dardır

i : Ön, düz, dardır

ü : Ön, yuvarlak, dardır

ÜNSÜZLER

Oluşumları sırasında ses yolunda (ses telleri, küçük dil, dil, damak, dişler ve dudaklarda) bir engelle karşılaşan, takıntıya uğrayan seslerdir

Oluşum noktalarının çokluğu sebebiyle bütün dillerde ünsüzlerin sayısı ünlülerden fazladır

Türkçede de alfabede gösterilen 29 sesten 21’i ünsüzdür

(b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z)

Ünsüzler, takıntılı sesler olduğu için tek başlarına söylenemezler, tek başlarına hece ve kelime olamazlar

Dillerdeki ünsüz sesler, tek başlarına söylenemediği için önüne veya arkasına bir ünlü getirilerek telaffuz edilirler: ef, el, es, en; ce, de, fe, ge gibi

Dilimizdeki ünsüz sesler ise, tek tek söylenirken Türkçenin ses özelliği ve yapısı dikkate alınarak be, ce, çe, de, fe, ga, ge, ha (he, hı), je, ka (ke), le, me, ne, pe, re, se, şe, te, ve, ye, ze şeklinde söylenmelidir

N harfini en, m harfini em, h harfini aş veya eyç, s’yi es, r’yi ar şeklinde okumak yanlıştır

Özellikle Türkçe kısaltmaları okurken buna dikkat etmek gerekir

Türkçe olmadığı için BBC kısaltması bi bi si; CNN kısaltması si en en şeklinde okunabilir ama Has Bilgi Birikim kısaltmasını (HBB) eyç bi bi; Nergis Televizyonu kısaltmasını (NTV) en ti vi; Türkiye kısaltmasını (TR) ti ar; televizyon kısaltmasını (TV) ti vi şeklinde söylemek de yanlıştır

Ünsüzler, tonlu - tonsuz oluşlarına göre, temas derecelerine göre ve oluşum noktalarına göre sınıflandırılır:

1

Tonlu - tonsuz oluşlarına göre: Oluşumları sırasında ses tellerini titreştiren b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z sesleri tonlu (sedalı, yumuşak); bunların dışında kalan ve ses tellerini titreştirmeyen ç, f, h, k, p, s, ş, t sesleri tonsuzdur

Tonlu ünsüzlerin tonsuz ünsüzler içinde karşılığı olanlar vardır

Bunlar aşağıdaki tabloda alt alta gelecek şekilde gösterilmiştir

l m n r y ünsüzlerinin ise tonsuz karşılıkları yoktur

Bunlar ayrı bir grup oluşturlar

Temas derecelerine göre: b, c, ç, d, g, k, p, t ünsüzlerinin oluşumu sırasında işleyen organlar birbirine tam temasla hava yolunu kapatarak, geçit vermedikleri için bu sesler, akciğerden gelen havanın, önüne çıkan engeli aşmasıyla (patlamayla) oluşur

Hışırtı veya fısırtı halinde sürekli olarak söylenemeyen bu sesler, süreksiz (patlayıcı) ünsüzlerdir

f, ğ, h, j, l, m, n, r, s, ş, v, y, z ünsüzlerinin oluşumu sırasında ise ses yolundaki organlar birbirlerine tam temas etmezler

Hava akımının geçişi için az çok bir aralık olur

Bu sesler, hışırtı veya mırıltı (ssss

, şşşşş

, mmmm

,) şeklinde sürekli söylenmeye uygun olduğu için sürekli ünsüzler olarak adlandırılır

İçinde sürekli ünsüzlerin bulunduğu (peçete, çaput, ketçap, açıkta gibi) bazı sözlerde, söz öbeklerinde çıkakları yakın seslerin art arda gelmesi sonucu söyleyişin güçlüğe uğraması kulağı rahatsız eder

Buna kakofoni de denir

Bu tarzdaki kelimeler, bestelenmeye pek uygun değildir

Tonlu - tonsuz oluşlarına göre ve temas derecelerine göre ünsüzleri bir tabloda şöyle gösterebiliriz:

Süreksiz
Sürekli

Tonsuz (sert, sedasız,)
p ç t k
f h s ş

Tonlu (yumuşak, sedalı)
b c d g
v ğ z j
l m n r y

3

Oluşum noktalarına göre ünsüzler: Ünsüzler, ses yolundaki oluşum yerlerine göre önden arkaya doğru da sınıflandırılır

Ünsüzler, tek tek dikkatli bir şekilde söylenirse, bunların nerede ve nasıl oluştukları pratik bir biçimde tespit edilebilir

Linkleri Görebilmek Yada Dosyaları İndirebilmek İçin
Kayıt Olmanız GEREKMEZ !

Yorum yada Mesaj Yazın
Yorum yada Mesaj Göndermek için Lütfen Üye Girişi Yapın.

Tags: sesler, siniflandirilmasi, turkcede

« CÜmlenİn ÖĞelerİ | Sıfatlar »

Konu Araçları
Yazıcı Çıktısını Göster Sayfayı E-posta ile Yolla
Görünüm Modları
Düzenli Mod Karışık Moda Geç Konu Moduna Geç

Benzer Konular
Konular	Konuyu Başlatan	Forum	Yaz	Son Mesaj
Niran Ünsal - Sesler ve İzler	BeLaLıM	2009 Albüm Tanıtımları	0	26-05-2009 14:05
TÜrkÇede Ses Olaylari	SiLeNtScReAm	Türkçe - Edebiyat	0	07-01-2009 20:41
Alternatif sesler	SH - Haberci	Sanalhazinem Haberci	0	01-08-2008 06:01
Yerin altından gelen sesler	angel1975	Korku ve Adrenalin Videoları	0	25-04-2008 22:44
Öteki Dünyadan Sesler	eren41	Telepati / Paranormal	0	23-04-2008 08:52

Bize Ulaşın SANALHAZiNEM Size Yeter Arşiv En Üst